Xin chào các bạn. Câu chuyện tôi muốn chia sẻ với các bạn hôm nay là về ‘nỗi sợ hãi’.
Có bao giờ bạn trằn trọc trong đêm khuya với những lo lắng như thế này chưa? “Liệu kỹ năng mà mình đang dồn công sức học hỏi này có còn hữu ích sau 5 năm nữa không?” Hay “Nếu AI thông minh và không biết mệt mỏi thay thế vị trí của mình, mình sẽ phải làm gì để tồn tại?”
Bản thân tôi cũng đã đối mặt với những nỗi sợ hãi tương tự như các bạn, khi liên tục biến đổi trong suốt 20 năm qua, từ một phiên dịch viên, một nhà tư vấn tâm lý, và giờ là một chuyên gia tư vấn kinh doanh AI. Đặc biệt vào đầu năm 2023, khi làn sóng ChatGPT khổng lồ ập đến, tôi đã từng tuyệt vọng khi chứng kiến ngành dịch thuật mà tôi đã cống hiến cả đời bị tái cấu trúc chỉ trong vài tháng. Nhưng ở cuối làn sóng đó, tôi đã khám phá ra ‘quy luật của sự điều hướng’ vượt xa sự sống còn. Bây giờ, tôi muốn chia sẻ bí mật đó với các bạn.
1. Thoát khỏi ‘Nhà tù của sự trung bình’ mà chúng ta từng bị giam cầm
Thế giới mà chúng ta đang sống đã chìm trong ‘cái bẫy của sự trung bình’ từ rất lâu. Hệ thống giáo dục thời kỳ công nghiệp đã đào tạo chúng ta như những bộ phận của một cỗ máy khổng lồ. Trường học và xã hội luôn tìm ra điểm yếu của chúng ta và thúc giục chúng ta bổ sung chúng. Nếu kém toán, chúng ta phải đi học thêm toán; nếu yếu tiếng Anh, chúng ta phải thức đêm để nâng cao điểm số.
Kết quả là, chúng ta bị buộc phải trở thành ‘những con người tiêu chuẩn hóa’ với khả năng bình thường, đạt khoảng 80 điểm. Bởi vì chỉ khi trở thành một viên đá tròn trịa, nhẵn nhụi không góc cạnh, chúng ta mới có thể lăn bánh an toàn trong hệ thống tổ chức.
Tuy nhiên, giờ đây, sự ‘bình thường’ đó đã trở thành đối tượng đầu tiên bị thay thế. Bởi vì một kỷ nguyên mới đã mở ra, nơi bất cứ ai cũng có thể sử dụng AI để nâng cao điểm yếu của mình lên mức 80 điểm ngay lập tức. Máy móc được tối ưu hóa để thu thập tất cả ‘các câu trả lời phổ quát và hợp lý’ trên thế giới và đưa ra kết quả trung bình. Những công việc mà bạn ‘làm khá tốt’ giờ đây sẽ được AI xử lý nhanh nhất và rẻ nhất. Trớ trêu thay, chính những ‘góc cạnh không cân đối’ và ‘sự vụng về mang tính con người’ mà chúng ta từng cố gắng mài giũa, giờ đây lại trở thành ranh giới duy nhất phân biệt máy móc và con người, và là thương hiệu mạnh mẽ của riêng bạn.
2. Ba chìa khóa để khám phá ‘góc cạnh’ của riêng bạn
Vậy thì, ‘điểm sắc bén’ độc đáo của riêng bạn, thứ mà AI không thể nào bắt chước được, nằm ở đâu? Nó không nằm ở những kỹ năng học được như chứng chỉ hay điểm TOEIC. Nó ẩn chứa trong ‘dòng chảy tư duy độc đáo’ của bạn, cách bạn nhận thức và diễn giải thế giới. Để tìm thấy kho báu này, hãy tự hỏi mình ba câu hỏi sau:
Câu hỏi 1: “Điều gì đặc biệt khiến bạn cảm thấy khó chịu và không thoải mái?”
Một tên gọi khác của tài năng là ‘sự nhạy cảm’. Nam giới “thôi kệ, chuyện nhỏ” mà bỏ qua, nhưng riêng bạn thì không thể nào làm ngơ được không? Sự khó chịu đó chính là điểm khởi đầu cho sứ mệnh của bạn. Trong trường hợp của tôi, khi thấy cuộc trò chuyện của mọi người chỉ xoay quanh bề mặt hoặc sự chân thành của nhau bị hiểu lầm, tôi cảm thấy một trách nhiệm không thể chịu đựng được. Chính ‘sự khó chịu’ đó đã dẫn dắt tôi trở thành một chuyên gia ngôn ngữ, và một nhà tư vấn đọc hiểu nội tâm người khác. Điểm khiến bạn tức giận hoặc không thoải mái chính là mảnh đất màu mỡ để chuyên môn của bạn nở rộ.
Câu hỏi 2: “Nếu bạn chỉ trích hoặc ghen tị với ai đó một cách mạnh mẽ, lý do là gì?”
Trong tâm lý học có khái niệm ‘phóng chiếu (Projection)’. Khi chúng ta đặc biệt ghét hoặc chỉ trích ai đó, thực ra đối tượng đó thường phản ánh như một tấm gương tiềm năng mà chúng ta đang kìm nén trong chính mình. Đằng sau lời chỉ trích “Sao người đó lại khoe khoang trơ trẽn như vậy?” thực chất có thể ẩn chứa khao khát ‘tôi cũng muốn tự tin thể hiện giá trị của mình ra thế giới’. Hãy tìm ra ‘viên kim cương thô’ đang ngủ yên dưới những cảm xúc tiêu cực của bạn.
Câu hỏi 3: “Khi làm việc gì, bạn quên mất ‘sự tồn tại của thời gian’?”
Nỗ lực vắt kiệt năng lượng không thể bền vững. Ngược lại, có những khoảnh khắc bạn tự nhiên đắm chìm vào mà không cần tốn nhiều sức lực. Tôi cảm thấy việc phân tích tính cách con người và đọc báo cáo dữ liệu giống như trò chơi thẻ bài (Pokémon, Yu-Gi-Oh) mà tôi yêu thích khi còn nhỏ. Công việc phân tích đau khổ đối với người khác lại trở thành một trò chơi chiến lược thú vị đối với tôi. Khi bạn tìm thấy ‘lĩnh vực mà bạn làm tốt một cách tự nhiên mà không cần nỗ lực’, bạn mới có thể đạt được những thành quả đắm chìm mà AI không thể theo kịp.
3. Giao ‘ngoại tác’ điểm yếu cho AI, và đẩy ‘điểm mạnh’ đến ‘cực hạn’
Khi đã tìm thấy điểm sắc bén của mình, giờ là lúc cần có chiến lược. Nguyên tắc quan trọng nhất ở đây là ‘thoát khỏi ảo ảnh của sự hoàn hảo’.
Trong quá khứ, tôi được công nhận về chuyên môn trong lĩnh vực ngôn ngữ và tâm lý, nhưng luôn gặp khó khăn trong việc tự tiếp thị hoặc hệ thống hóa các công việc phức tạp. Trước đây, tôi đã tự ép mình tham gia vô số khóa học để bù đắp những thiếu sót này, nhưng kết quả luôn là kiệt sức.
Nhưng giờ đây, tôi đã thay đổi chiến lược. Tôi hoàn toàn giao phó những công việc mà tôi yếu kém như cấu trúc logic, phân tích dữ liệu lặp đi lặp lại, quản lý lịch trình tỉ mỉ cho AI – ‘người trợ lý không biết mệt mỏi’ (Outsourcing). Tôi chỉ dồn tất cả vốn và năng lượng vào ‘việc đọc hiểu lòng người và truyền tải những cái nhìn sâu sắc cốt lõi’ mà tôi làm tốt nhất.
Khi tôi bắt đầu giao việc mình không giỏi cho AI và chỉ tập trung vào những gì mình làm tốt, một tảng đá khổng lồ mang tên cuộc đời đã bắt đầu dịch chuyển một cách kỳ diệu.
Ngoài ra, tôi khuyên các bạn nên trở thành ‘người vượt ranh giới (Boundary Crosser)’. Đừng chỉ đào một cái giếng. Khi bạn kết nối lĩnh vực mình am hiểu với một lĩnh vực hoàn toàn khác, một giá trị độc đáo sẽ ra đời. Tôi chỉ có thể hoàn thành ‘pháo đài của riêng mình’ mà không ai có thể sao chép được khi tôi kết nối ba thế giới: ngôn ngữ của ý thức (dịch thuật), ngôn ngữ của vô thức (tư vấn), và ngôn ngữ của máy móc (AI).
Kết luận: Đã đến lúc xây dựng pháo đài của riêng bạn
Tôi xin nhấn mạnh lại. Kỷ nguyên AI không hỏi bạn ‘câu trả lời đúng’. Bởi vì máy móc đã biết câu trả lời đúng rồi. Thay vào đó, thế giới muốn những ‘câu hỏi’ sắc bén và ‘sự độc đáo’ không thỏa hiệp của riêng bạn.
Giờ đây, những người che giấu điểm yếu và ẩn mình sau sự trung bình sẽ bị đào thải. Nhưng những người sẵn sàng bộc lộ những khiếm khuyết của mình, lấy sự thiếu sót đó làm động lực để rèn giũa sự độc đáo một cách sắc bén, sẽ trở thành những cá thể không thể thay thế.
Ngay bây giờ, hãy thử kết nối những gì bạn làm tốt nhất, những gì bạn yêu thích, và những cơ hội mà thế giới đang cần. Đừng cố gắng trở nên giống người khác. ‘Phần góc cạnh’ của bạn chính là ‘mũi giáo’ sẽ xuyên thủng thế giới.
Tôi chân thành ủng hộ hành trình mới của các bạn.