Trước tiên là giấy trắng. Chữ cái đến từ bàn tay bạn.
Bạn có thể làm gì
- Giải thích vì sao romaji che giấu độ dài nguyên âm và ん
- Đọc một vài biển báo đơn giản xung quanh bạn: すみません không phải là “sumimasen” trên tường
- Đặt ra quy tắc một tuần: ưu tiên nhìn Hiragana trước khi nhìn cách viết Latin
Romaji có vẻ thân thiện vào ngày đầu tiên nhưng sẽ trở nên khắc nghiệt vào ngày thứ ba mươi. Học viên chỉ dùng romaji sẽ không thể nghe được sự khác biệt giữa おばさん và おばあさん. Người Nhật sẽ nhận ra điều đó.
Bối cảnh
Giải thích
Romaji là cách viết tiếng Nhật bằng bảng chữ cái Latin. Nó hữu ích khi bạn cần gõ tên trên hộ chiếu. Nhưng nó là một người thầy tồi về âm thanh. Chữ viết tiếng Nhật đánh dấu rõ ràng những điều mà chữ cái Latin làm mờ đi: nguyên âm dài (おばあさん), phụ âm đôi (きって), và ん không phải là một chữ “n” đơn thuần ở cuối âm tiết như trong tiếng Anh.
Hiragana là bộ chữ tròn trịa dùng cho các từ gốc Nhật và các thành phần ngữ pháp: です, ます, を, は. Katakana là bộ chữ góc cạnh dùng cho từ mượn và nhiều thực đơn: コーヒー, ホテル, パン. Kanji mang ý nghĩa theo từng khối. Nếu bạn bỏ qua kana, mọi bài học ngữ pháp sau này sẽ trở thành một trò đoán mò.
Một tuần thực hành: mỗi sáng, hãy chép tay một hàng Hiragana và đọc to. Đừng gõ máy trước. Bàn tay sẽ dạy cho đôi mắt. Trên đường phố, khi bạn thấy 出口, bạn có thể vẫn cần Kanji sau này — nhưng すみません trên môi nhân viên nên được liên kết với những hình dạng mà bạn đã vẽ.
Bạn vẫn sẽ thấy romaji trong lớp học này bên dưới dòng chữ tiếng Nhật, giống như bánh xe phụ tập đi. Sau khi bạn có thể đọc dòng tiếng Nhật, hãy che romaji lại. Nếu bạn không thể, bài học chưa kết thúc. Đó không phải là sự khắc nghiệt. Đó là cách một bộ chữ trở nên tự động.
Mọi người cứ mãi dùng romaji vì nó mang lại cảm giác quen thuộc như ngôn ngữ họ đã đầu tư: trường học tiếng Anh, bàn phím QWERTY, bàn phím điện thoại tự động hoàn thành “arigatou”. Nhưng Nhật Bản không tự động hoàn thành khả năng nghe của bạn. Một nhân viên cửa hàng sẽ không dừng lại để chờ bạn xử lý các chữ cái Latin.
Hãy nghĩ romaji như cái mác giấy trên một chiếc áo mới. Nó hữu ích cho đến khi bạn mặc chiếc áo đó. Hiragana là chất liệu vải. Katakana là loại vải khác dành cho các tên gọi nhập khẩu. Kanji là những họa tiết thêu bạn thêm vào khi chiếc áo đã vừa vặn.
Một lỗi phổ biến: người học gõ tiếng Nhật cả ngày bằng bàn phím romaji (điều này không sao — đó là cách máy tính hoạt động) nhưng họ không bao giờ nhìn vào chữ kana hiện ra. Hãy thay đổi thói quen này. Sau khi gõ, hãy nhìn vào です, chứ không phải “desu”.
Đoạn hội thoại của bài học này diễn ra tại cửa hàng tiện lợi vì đó là nơi tiếng Nhật ngắn gọn, rõ ràng và thân thiện. Bạn có thể xoay sở với năm câu thoại. Nhưng bạn không thể tiến bộ nếu năm câu đó chỉ tồn tại trong cách đánh vần tiếng Anh.
Nếu tiếng mẹ đẻ của bạn là tiếng Hàn, bạn đã biết một bảng chữ cái thể hiện âm thanh rất chặt chẽ. Hãy tận dụng sự tự tin đó, sau đó chấp nhận rằng tiếng Nhật vẫn cần các ký hiệu riêng cho cao độ và độ dài. Nếu tiếng mẹ đẻ của bạn là tiếng Trung, Kanji sẽ cám dỗ bạn bỏ qua kana. Đừng làm vậy. Ngữ pháp tiếng Nhật đang ẩn mình trong Hiragana. Nếu tiếng mẹ đẻ của bạn sử dụng chữ Ả Rập hoặc Devanagari, bạn đã biết rằng một bộ chữ có thể là một ngôi nhà. Hãy dành cho Hiragana sự tôn trọng tương tự.
Bài học tiếp theo: hàng あ, được viết, đọc và sử dụng trong hai từ thực tế.
Ba bộ chữ, một con phố
Hiragana: ngữ pháp và từ gốc Nhật (です, ありがとう).
Katakana: từ mượn và nhiều tên riêng (コーヒー, アメリカ).
Kanji: khối ý nghĩa (日本, 円). Chúng ta gắn Kanji vào những từ bạn đã biết. Chúng ta không bắt đầu với một bức tường ký tự.
Romaji chỉ là chú thích
Hãy dùng nó để kiểm tra âm thanh một lần. Đừng ghi nhớ toàn bộ hội thoại bằng romaji. Các ký hiệu độ dài (aa / ou) trong sách giáo khoa không phải là cách người Nhật viết, và chúng sẽ rèn luyện một đôi tai lười biếng.
Ví dụ
Lỗi thường gặp
OK おばあさん
NG おばさん
Một chữ あ thêm vào là một người khác. Romaji “obaasan / obasan” dễ bị nhầm lẫn. Hiragana không cho phép điều đó.
Luyện tập
Che phần tiếng Anh. Đọc câu mở đầu ở cửa hàng.
Đáp án
すみません。 — すみません。
Nêu một điều romaji che giấu (độ dài, ん, hoặc phụ âm đôi).
Đáp án
おばあさん / きって / ん — おばあさん / きって / ん
Viết はい bằng tay ba lần và đọc nó.
Đáp án
はい — はい
Ngày mai chúng ta sẽ viết năm nguyên âm: あいうえお. Chúng không phải là vật trang trí. Chúng nằm trong はい, いいえ, và hầu hết mọi đuôi động từ bạn sẽ học.
Viết
Phần bổ sung: Romaji thật ra là gì?
Người Việt có một lợi thế và cũng là một cái bẫy: chữ Quốc ngữ cũng là chữ Latin. Vì vậy khi thấy “ramen”, mắt bạn sẽ tự đọc theo luật tiếng Việt. Chữ “r” trong tiếng Việt (nhất là giọng Bắc) gần với “d/z”, còn ら trong tiếng Nhật là một cái chạm lưỡi nhẹ, không giống chữ nào của chúng ta. Romaji không báo cho bạn điều đó. Chữ ら cũng không “báo”, nhưng ít nhất nó không giả vờ là một chữ cái bạn đã quen.
Hepburn và Kunrei — giải thích một lần cho rõ
Có hai cách viết romaji chính. Hepburn viết theo cách người nói tiếng Anh nghe thấy âm: し là “shi”, つ là “tsu”, ち là “chi”, ふ là “fu”. Đây là kiểu bạn thường gặp nhất trên biển ga tàu, bản đồ và hộ chiếu. Kunrei viết theo hàng của bảng kana: hàng さ thì cứ “sa, si, su, se, so”, nên し thành “si”, つ thành “tu”. Kunrei gọn gàng về mặt hệ thống, Hepburn gần với tai người nước ngoài hơn. Cả hai đều chỉ là cách ghi lại tiếng Nhật, không phải tiếng Nhật.
Cách viết nguyên âm dài cũng khác nhau: sách này viết “kō”, sách kia viết “kou” hay “koo”, còn hộ chiếu thì nhiều khi bỏ hẳn độ dài đi. Như bài học đã nói, biển hiệu ở Nhật ghi コーヒー, không ghi kiểu nào trong số đó. Chính việc có nhiều cách viết là bằng chứng: romaji là quy ước của người ghi chép, không phải hình dạng thật của âm thanh.
Khi nào romaji thật sự giúp bạn
- Gõ tiếng Nhật trên máy tính và điện thoại. Bàn phím tiếng Nhật thường nhận romaji rồi đổi thành kana. Tin vui: gõ “si” hay “shi” đều ra し, “tu” hay “tsu” đều ra つ. Bạn không cần chọn phe Hepburn hay Kunrei để gõ.
- Đọc một biển hiệu khi đang vội. Ở nhà ga, tên ga thường có dòng Latin nhỏ bên dưới. Lúc lạc đường, cứ dùng nó. Nhưng sau đó hãy nhìn lại dòng kana phía trên.
- Điền tên, địa chỉ trên giấy tờ. Hộ chiếu, vé máy bay, đơn đăng ký trực tuyến đều cần chữ Latin.
Vì sao romaji thất bại nếu dùng lâu dài
- Nó che giấu những thứ quan trọng nhất. Độ dài nguyên âm, phụ âm đôi như trong きって, và chữ ん — đúng ba thứ bài học này đã chỉ ra. Viết sai một chút là thành một từ khác, như おばさん và おばあさん.
- Nước Nhật không viết bằng romaji. Thực đơn, nhãn hàng, tin nhắn, sách giáo khoa ngữ pháp đều dùng kana và Kanji. Người chỉ đọc romaji sẽ luôn cần ai đó “dịch chữ” cho mình.
- Nó giữ bạn ở lại tiếng mẹ đẻ. Mỗi lần đọc romaji, não bạn đi đường vòng qua luật đọc tiếng Việt hoặc tiếng Anh. Kana giúp bạn nối thẳng hình dạng chữ với âm thanh tiếng Nhật.
- Bạn sẽ phải học lại. Càng thuộc nhiều từ bằng romaji, việc chuyển sang kana sau này càng giống như học lại từ đầu.
Romaji không có lỗi gì cả. Lỗi là khi ta coi nó là đích đến. Hãy đối xử với nó như phụ đề: bật lên khi cần, tắt đi khi bạn đã theo kịp.
Con đường ngắn để đến với Hiragana
- Bắt đầu từ năm nguyên âm. Bài tiếp theo là hàng あいうえお. Chỉ năm chữ, nhưng chúng có mặt trong はい, いいえ và gần như mọi đuôi động từ.
- Viết tay trước, gõ máy sau. Mỗi ngày một hàng, chép tay và đọc to. Bàn tay nhớ hình dạng nhanh hơn đôi mắt.
- Gõ bằng romaji, nhưng đọc bằng kana. Khi gõ xong, hãy nhìn vào chữ kana vừa hiện ra, không nhìn lại chữ Latin.
- Che dòng romaji trong bài học. Đọc dòng tiếng Nhật trước. Chỉ mở romaji ra để kiểm tra, không phải để đọc.
- Tìm kana quanh bạn. Gói mì, chai trà, ứng dụng có giao diện tiếng Nhật. Mỗi ngày nhận ra được một chữ đã là tiến bộ thật.
Chữ し được viết là “shi” hay “si”?
Đáp án
Cả hai. “shi” là Hepburn, “si” là Kunrei. Khi gõ máy, cả hai đều ra し — và chữ bạn cần nhớ chính là し.
Insight năng lượng ngũ hành
Tạm gác tiếng Nhật một chút, rồi nhìn nhẹ nỗi bận tâm qua ngũ hành (saju). Chỉ cần biệt danh là bắt đầu được.
Để xem kết quả, bạn đi qua quảng cáo. Quảng cáo đó giữ lớp học miễn phí này chạy — vừa là phục vụ xã hội, vừa là mô hình doanh thu của chúng tôi.